วันที่ 16 สิงหาคม พ.ศ. 2552 ปีที่ 32 ฉบับที่ 11481 มติชนรายวัน
ตาตะกร้อ ตากบตาปู ตาปลาหมึก ตาปลาวาฬ และตาโปน ของคนไชยา
คอลัมน์ แกะ(รอย)ลูกปัด
โดย บัญชา พงษ์พานิช plearnstan@gmail.com
นอก จาก ""ลูกปัดตาตะกั่วป่า หรือตาวิเศษ" หรือ "ลูกยอ"" ที่พบมากทั้งที่ "เกาะคอเขา ตะกั่วป่า จังหวัดพังงา" และที่ "ไชยา จังหวัดสุราษฎร์ธานี" แล้ว คนไชยายังพบอีกสารพัดตาที่ทำเอาผมตกใจว่าอะไรจะขนาดนั้น ทำกันใหม่หรือว่าเอามาจากไหนแน่
แต่ตลอดระยะเวลา 4 ปี ที่ตามรอยมานั้น สรุปได้ว่า "ลูกปัดกลุ่ม "ตา"" ที่ทำโดยการเอาแท่งแก้วโมเสคลายวงมาแปะเรียงต่อกันให้เห็นเป็นวงตาต่อกัน หรือไม่ก็เป็นวงตาซ้อนกันนั้น มีพบมากมายและสอดคล้องกับ "ลูกปัดโลกกลุ่มไบเซนไทน์หรือตะวันออกกลาง" ซึ่งร่วมสมัยกันพอดีเมื่อประมาณพุทธศักราชที่ 13-15 อันเป็นยุคสมัยที่ไชยาและตะกั่วป่ากำลังมีบทบาทเป็นเมืองท่าค้าขาย 2 ฝั่งคาบสมุทรพอดี
"" ลูกปัดตาตะกร้อ"" น่าจะนับเป็นลูกปัดตาที่สลับซับซ้อนที่สุด เพราะเห็นเป็นตาซ้อนกันหลายชั้นและหลายตา ตั้งแต่ 3 ถึง 6 ชั้น มีทั้งขนาดเล็กมากๆ จนสงสัยว่าทำได้อย่างไร
และที่เม็ดใหญ่มากจน น่าตกใจ ลูกปัดตาตะกร้อนี้วงการลูกปัดโลกเรียกว่า ""Stratified Eye Beads"" มีการทำมาตั้งแต่สมัยอียิปต์โบราณแล้วสืบเนื่องต่อๆ กันมา ส่วนที่เป็น ""ตากลุ่ม"" หรือ ""Composite Stratified Eye Beads"" คือมีหลายตารวมกันเป็นกลุ่มๆ ตาซ้อนอยู่อีกชั้นนั้น มีพบแต่เศษชิ้นแตกที่คลองท่อมเท่านั้น
แต่ ที่แปลกใจยิ่งกว่าคือ ""ลูกปัดตาโปน"" ที่แรกพบก็ต้องยอมรับ เพราะเนื้อและสี ประกอบกับหลักฐานชิ้นแตกและตัวอย่างที่จัดแสดงอยู่ในพิพิธภัณฑ์สถานแห่งชาติ ไชยาต่างรองรับความเป็นไปได้ เพียงแต่ลักษณะแบบที่พบที่ไชยานี้ยังไม่เคยเห็นรายงานในสารบบโลกจากที่ไหนมา ก่อน ลูกปัดตาโปนที่วงการโลกเรียกว่า ""Horned Eye Beads"" นั้นบอกว่าเป็นของแรกทำที่ประเทศจีนโบราณและอาจจะจากอิทธิพลของโฟนิเซียซึ่ง เคยก้าวหน้าเรื่องแก้วในทะเลเมดิเตอเรเนียนโบราณ ซึ่งยังสืบรอยกับของไทยที่ไชยาไม่ได้
มี "ลูกปัดตาโปน" เม็ดเล็กๆ อีกจำพวกหนึ่งที่ไม่ค่อยเห็นในรายงานจากที่อื่น แต่มีพบไม่น้อยที่ไชยา ชาวบ้านบางคนเรียกว่า ""ตากบ"" บางคนเรียกว่า ""ตะปู"" ตามลักษณะของตาที่ปูดออกมาเหมือนตากบหรือตะปูโดยรอบจำนวน 3 ตา ในขณะที่มีลูกปัดตาอีกกลุ่มที่หลากหลายที่สุด ชาวบ้านให้ชื่อเป็นตาปลาต่างๆ นานา
เช่นที่เป็นตาสีแดงก็เรียกว่า ""ตาปลาหมึก"" ตามอย่างที่เห็นเวลาออกทะเลจับปลาหมึกตอนกลางคืน ส่วนที่ตาโตเกือบครึ่งค่อนเม็ดนั้น ก็ไม่แปลกที่ชาวบ้านจะยกให้เป็น ""ตาปลาวาฬ""
นอกนั้นผมจำไม่ได้แล้วว่าเป็นตาอะไรอีก เอาว่าอยู่ในจำพวก "ลูกปัดตา" ทั้งนั้น
หน้า 21
